Legendas de hadas dab pès d'auca, que n’i a pertot : en Franca Comtat, en Soïssa, en Alsàcia… Entà las deu noste parçan, daubuns que disen que serén ligadas a la reina Pedauca, ua reina visigòta quan lo lor capdulh èra Tolosa (sègle V^au).
Çaquelà, a Gantiás, en Comenge, que i a Era Hontau . En hèit, qu'ei un punt on s’amassan las aigas qui riulejan e qui serviva d'abeurader. En 1881, qu'i avoc ua sequèra tan hòrta que la hont èra a sec. Que descobrín alavetz ua espuga. Norbert Casterés qu'i tornèc en 1922. E de descobrir vestigis preïstorics deus beròis. L'istòria ne s'arrèsta pas aquí. Caçaires que descobrín dens aquera espuga ua hemna lilipuciana (a pena mès d'un mètre) dab patas d'auca. Que la gahèn e que la mièn tau vilatge. De segur, era n'avèva pas enveja de demorar aquí, alavetz l'embarrèn dens ua gàbia. Mès coma arrestar ua pedauca ? Que hugiscoc e ne's la revedoc pas mès.
Dens las suas recèrcas per Gantiás, Isaura Gratacos qu’entenoc a condar l’istòria de Sebastian de Lasaron qu’encontrè ua hada que’u balhè un cisèu e que’u digoc : "Sabastian, Sabastianet, que t'as trobat un ciselet. E tant que le't sauves, no't mancarà cap ne pan ne vinet".

Entre Sent Miquèu (Volvèstre) e Hauruc (Cediròus, Coserans), que nos an condat qu’anàvan véser las “fadetas” a Capelin e que les disèvan : « draubissètz draubissètz fadetas, que vos pòrti un pòc de lèt ».
En tot cas, que disen soent que son aqueras hadas que venguen visitar las maisons la net de Nadau, de Cap d’An o pendent los calendrons (entre lo 25/12 e lo 06/01).
Qu’ei bilhèu entad eras que cau deishar un troçet de pan sus la taula e plan escrombar lo larèr… Se son contentas, parèlh que vos i van semiar horment en signe de prosperitat entà l’an que ven.
Benlèu qu’avetz vist pè d’aucas dens la cendra de la shumenèia ?

Anna-Pèir Darrées

En aqueth mes de gèr, vos vau pas parlar deth tortèth, dera hava, deths calendrons, mès deras vacas o deth vacam… Perqué parlar deras vacas ? Que’m pensi que m’avetz dejà comprés.
En pr’omor qu’era vaca qu’ei era bèstia que dessenhan tostemps eths mainatges quan descobrissen eth mon, qu’èra tanben eth mot deth mes de deceme deth calendari gascon e qu’ ei un deths mots eth mès utilizats quan quauqu’un vòu aprénguer eth gascon o ua auta lenga romanica. Qu’ei ua arradic indo-europenca qu’arretrobam en picard vake ; en wallon vag ; en francés vache ;  en catalan e en castelhan vaca e en italian vacca ; deth latin vacca e deth sanscrit vaçā, a restacar ath vedic, vāçati, brolhar.
En pr’omor tanben que mos costejan de totas parts, en eths paisatges, ena patronimia o ena toponimia : Baqué (Vaquèr), Baquère (Vaquèra), Bacanère (Vacanera) o encara Vaquèira en Aran. Que i a tanben eth vacam, era vacada o eth vacarís entà parlar deth tropèth, de tot eth bestiar de còrnas.
En pr’omor que tuan vacas sanas coma qui tua ua mosca… En pr’omor qu’an imposat un climat de guèrra contra eths paisans coma s’èran terroristas, pr’omor qu’an gosat demandar un aute protocòla sanitari que fonciona en d’autes endrets.
En pr’omor qu’eth nòste patrimòni genetic gascon e pirenenc, qu’ei en gran dangèr se contunhan aquera holia. Que pòden pagar tot çò que vòn, raças coma era castà, era biarnesa o era lordesa que son condamnadas.

En pr’omor que sortièm totes, de pròishi o de lonh de familhas de paisans… Imaginatz-vos ua segonda era dolor d’un paisan qu’entra tot dia ena bòrda vueita.. Ua vaca, n’ei pas un numerò sus ua carta, que la vedes nèisher, que la hès popar, qu’ei carnau, intime, qu’ei ua connexion. Que ploras tot còp que’n venes ua . Que hèn partida dera maison, dera familha, quan quauqu’un dera maison e’s morís, que las avertièm, coma eras abelhas o era parentat.

Eths mots que pesan, quan mos parlan de « despoblament », que’m sangglaça, qu’ei un lexic genocidari, un « bovicidi » s’aqueth mot exista… Que pensam tanben ara poralha dambe era gripa aviària... Un dia o un aute d’autas malautias arribadas dambe eth desreglament climatic e d’autas bèstias que seràn tuadas sense deishar hèr era imunitat naturala...

Coma quan venguec era mòda de capvirar eths panèus d’entrada de vilatges, n’ei pas un asard s’aquera protestacion hòrta, transpartisana, populara e pacifica nesquec en Occitania e sustot en eths Pirenèus... Ua tèrra encara hòrta en diversitat agricòla, eiretèra o que manten encara ua part de policultura-eslevatge… Ua riquessa que hè encara frèn ara industrializacion dera agricultura.

Que vivem un temps on eths mots pèrden eth son sens, un mon sense nat afect, ua violéncia sorda e implacabla, que divisan e que manipulan per darrèr eths ecrans e qu’empachan eth monde, ensucats, d’amassà’s et d’escambiar.
Se volem pas acabar esclaus deths autes, que mos cau arresistar : Cap d’Occitania sense occitan e cap de país sense paisans !

Matiu Fauré

PASSA-PÒRTS 2026 – 21^au edicion

Era 21^au edicion que's passarà deth 21 de març ath 28 de març e que i aurà un hèish d'activitats de totas condicions.

DISSABTE 21 DE MARÇ
de 9h, rendètz-vos ara sala deras hèstas a 8h30, arretorn cap a 15h
Caminada ara descobèrta de Valentina
Aquera caminada comentada de 8,5 km que vos permeterà de descobrir era fabulosa istòiria de Valentina, deth siti aquitano-roman e paleocrestian d’Arnesp ara vila d'aué, en tot passar pera bastida medievala. Qu’evoqueram tanben eth patrimòni immateriau locau, eras activitats umanas e eth arròtle centrau dera Garona ath miei d’aquera arrica Arribèra qu’avem pena a imaginar-mos aué.
En occitan e en francés.
A 12h, dinnar tirat dera museta ath abric deth Cap deth Puei.
En compànhia de Matiu Fauré e en partenariat dab Eco-Rando.
Que’s cau mercar.
Prètz : 5 €


DILUNS 23 DE MARÇ
Jornada deths Gafets
(entaths collegians e liceans)
Visita ludica dera collegiala Sent Pèir, iniciacion aras quilhas gasconas, espectacle de Florant Mercadier, Occitania entaths nuls.
En co-realizacion dab era comuna de Sent Gaudenç e en partenariat dab eth club de quilhas de Ponlat-Taillebourg.




DIMARS 24 DE MARÇ
20h30 - Cinemà Le Régent
Cine-encontrada sus era evolucion dera agricultura en Comenge e en Coserans
En Comenge e en Coserans, era policultura alimentària, caracteristica dera economia de montanha, que desaparesquec a chicas e micas, dameb ua acceleracion evidenta pendent era 2^a mentat deth sègle XX, entà deishar era plaça a ua quasi-monocultura d'eslevatge e ua mesa en èrba dera montanha, quan eras valeas e’s vueitavan deths sues abitants. Tornem sus aquera evolucion dambe era projeccion de testimoniatges cuelhuts per Mathieu Fauré e Marco Farré-Barthe auprès deths Comengeses e deth filmòt Résistance à la modernisation agricole en Couserans, arrealisat peths eslèves d’especialitat SES e dera opcion Occitan deth licèu de Sent-Guironç.
En occitan e en francés.
Prètz : 7 €


DIMÈCRES 25 DE MARÇ
15h30
Plaça nacionala Joan Jaurés
Eth Conservatòri intercomunau Guy Lafitte que vos invita sus era plaça dera Collegiala a son bal de musicas tradicionalas e dera Reneishença, animat peras classas deths professors e era coralas deth Conservatòri e peth talhèrs trad' de Wilfried Abo e Yann Espouy. Que siatz dançaire confirmat, simple curiós o amator d'ambient hestiu, arretrobatz-mos entà ua mazurkà, ua borrèias, un branlo o un rondèu entà dançar e amusà's !
Gratuit

17h30
Mediatèca intercomunala
Concert deth triò Indigò
Eth trio Indigò qu'ei un grop vocau feminin nescut entram Comenge e Coserans, composat de Marie Abo Pattarone, Céline Lehl e Manon Pujol. Aras colors contemporanèas dera musica occitana, eras votzes s’entremesclan, que’s juntan, que s’arresponen en un viatge polifonic, en quauque lòc entre Tèrras e Mairs. Gessut dera tèrra pirenenca, aqueth triò d’union que vibra tanben de tonalitats pigalhadas d’autas lengas, d’autas culturas… Indigò que hè atau arretronir era diversitat deth nòste mon. Dambe generositat e emocion.
Entrada gratuïta tant que i auja plaças. Que cau imperativament arreservar.


DIVENDRES 27 DE MARÇ
17h30
Mediatèca intercomunala
Arremasa deths prèmis deth concors Euròc'vision en Gasconha
Ara initiativa dera associacion Nosauts de Bigòrra, qu’estèc pensat de botar en camin un concors d’expression orala en partenariat dambe eras associacions Eth Ostau Comengés, Ràdio País e Numériculture Gascogne. Aquera accion qu’entra en cuadre deth projècte Tramontana IV, co-finançat peth programa Euròpa Creativa.
• Prèmi Tèxtes clamats, condes e poesia
• Prèmi Portaires de lengas
Era ceremonia que serà animada peth duò DBRB, format per Benjamin Bouyssou e Clamenç Rousse, que vos interpreteràn cants e musicas tradicionalas deths Pirenèus gascons.

Entrada gratuïta tant que i auja plaças. Que cau arreservar.


Dissabte 28 DE MARÇ
9h30 - Acuelh deths estagiaris ara sala deras hèstas de Valentina (a 2 km de St Gaudenç) Arrepàs tirat dera museta a 13h.

Estagis de dança, musica e cant occitans
Cant polifonic, de 10h a 17h
Maria Abo Pattarone qu’estúdia era musique tradicionala ath conservatòri Enric Duparc de Tarba. Ara origina dera creacion de diferents gropes vocaus (Es Airetères, Indigò, Salamandra e Carduelis), qu’ei tanben engatjada ena transmission entà descobrir eth plaser de cantar en collectiu e valorizar aqueth patrimòni immateriau. Eths cants de circonstàncias mauconeguts e desbrembats que seràn ath còr d’aqueth talhèr, dambe melodias collectadas en Comenge, Val d’Aran e Coserans.
prètz : 25 €

Danças deth Carcin, de 10h à 16h30
Mickaël Vidal
Aqueth talhèr de borrèias a tres temps que serà era occasion d’afinar nocions essencialas dera dança emblematica deras montanahs nòrd-occitanas. Eth moviment dançat que compren autant plan eth anar, era postura coma era presa d’espaci que serà vistes en detalh. Eras diferentas fòrmas de borrèias – a dus, a quate o en grope bèth – qu’ajuderam a cuadrar eth lengatge corporau en direccions dera mès collectiva ara mès individuala. Enfin, que mos ateleram aths elements estilistics precises coma eras trucassadas entà hè’u’ac encara mès savorós.
prètz : 15 €

Acordeon diatonic, de 14h à 17h (entaths confirmats). RDV a 13h30.
Musiciana, cantaira e condaira, Pascale Respaud qu’ei sortida deth Seronés. Que s’ensajèc ath acordeon diatonic après aver encontrat Joan de Nadau e qu’ei ara origina eth grope Revelhet. Que trebalheratz eth jòc « d'aurelha », dambe torns d'acòrds man esquèrra, melodias simplas, possat-tirat sus aires de borrèias d'Arièja e d’escotishas o de rondèus, inspirats deth jòc de Léa Sempé (acordeonista de Samatan deras annadas 1970). Que veiram eths acòrds possibles dera man dreta (en ligason dambe era man esquèrra) entà acompanhar ua aute instrument o era votz e NON PAS jogar era melodia, dambe exemples de diferentas ritmicas. Qu’estudieratz quate tròçes composats per Pascala : Brosenac (valsa), Fòc (escotisha), La clé du paradis (mazurcà) e La Pujada (polcà), dambe tablaturas diatò.
prètz : 15 €

14h-18h - Cinemà Le Régent
Lecturas, escambis e dictada en occitan
Encontrada dameb dus autors, Xavi Gutiérez, poèta aranés qu’eths tèxtes son regularament primats peths concorses literaris, e Joan Pau Ferré, a mentat comengés e coseranés, que ven de publicar un arrecuelh de novèlas bilingüas aras edicions Reclams, Deman passat. Quin ei eth son camin d’autor ? Perqué an causi d'escríver en occitan ? Quines son eths sues tèmas mès estimats ? Qu’auram era ocasion d'escambiar dambe eres e de líger quauques tròçes deths sues tèctes . Dictada a 15h.
gratuït - Que's cau inscríver tà participar ara dictada.



A compdar de 19h - Sala deras hèstas de Valentina (a 2km de St Gaudenç)
CANTADA, REPÀS GASCON, BAL
19h Cantada/Béveder
Amassem-mos entà un brave moment de partatge e de convivialitat dambe era restitucion deths cants apreses pendent eth estagi, mès pas sonque… Entà totes eths amoroses dera polifonia. Entrada liura.

19h45
Arrepàs tretur (entrada + fricassèia de poralha aths ceps e jombertada + tarta pera ath chocolat ; vin ; cafè). Arrepàs vegetarian ara demanda ; arrepàs gafet (12 €, de 4 a 11 ans).

21h Gran bal

LA MAROUETTE
Entre arrepresas e composicions, eth grope composat de quate musicians polivalents que vòu partatjar eras musicas tradicionalas occitanas e d'autes endrets, dambe un son modèrne e ua practica desgenrada dera dança. Eras envoladas deth viulon que s'associan ara preséncia deth acordeon, aths timbres deth bozoquí e dera mandòla, aths ritmes andejats deras percussions e ara poténcia dera trompeta, tot aquò acompanhat per polifonias a duas, tres o quate votzes.
Per escotar : https://lamarouette.com/ecouter-voir/

ÇUBRANA
Format per Victor Dreyfus (viulon) e Mickaël Vidal (cant, acordeon), aqueth duò roots, sense hè un plec, que s’esperleca d’arretrobar en eths aires tradicionaus a dançar d’Occitania era sua simplicitat e son groove intrinsèc. Eth arrepertòri, baricentrat en Carcin, que’s hè herotjament cadençar. Nades arrengaments pròpes e lisses, nades contorns, hèsta e bal a tot copar. Aquiu que vos vatz trobar en un bal engatjat, eras ritmicas que vos heràn panteishar e eths mòdes majors arregaugir. Eths aires que s’encadenan e que’s desencadenan pera pista que se vos empòrtan eths pès en tot passar. De qué hèr dançar dambe alegria monde qu’an era hame de bolegà’s dessús.


Prètzes :
• repàs + bal = 32 €
• repàs + bal + estagi dança o diatò= 42 €
• repàs + bal + estagi cant = 52 €
• estagei solet : cant (25 €) ; dança o diatò (15 €)
• bal solet = 12 €, 8 € (gratuït entaths - de 12 ans)

Inscripcions obligatòrias entara visita de Valentina, entath concèrt deth triò Indigò, entahs estagis e eth arrepasse abans eth 25 de març.
En linha per Hello Asso : https://urls.fr/eLATC8
Maïté : 06 34 95 71 22 - @ : m.sarrailh@laposte.net

Cada dimars
18h30 - 20h30
Sala deras hèstas

Talhèr de danças

Talhèr setmanèr de danças occitanas organizat peths Dançaires de Bossens.

Nivèu confirmat eth 20/01 e nivèu debutant eth 13/01 e 27/01.

Organizat peths Dançaires de Bossens

Contact e informacions : 06 74 97 35 10 / 05 61 90 16 72.

Dijaus 15 e 22 de gèr
La Cafetière
17 h – 18 h

Que parlam gascon ! Que mos i tornam !

Talhèr de conversacion entaths que parlan un bricalh, fòrça, dambe passion o coma pegasses eth occitan e qu’an hame d’arretrobà’s entà partatjar eth plaser de charrar e d’escambiar sus subjèctes variats ena lenga deth país. En tota simplicitat e en un ambient descontractat : que parlam de tot, mès en gascon ! Un moment unic e importent que balha vita ara lenga, en un eisharamat de mots, de gèstas e d’expressions, que mos arregalam, vénguetz-mos véder e en tot béver un còp, solide que i passeram un bon moment !

Animat per Matiu Fauré.

Arrensenhaments, inscripcions :
lacafetiere.aurignac@gmail.com / 06 76 68 59 43

Divendres 16 e 23 de gèr
Espaci Joenessa dera M.J.C - 1 bd Charles de Gaulle
17h30 - 19h30

Talhèr d'Occitan Gascon

Basat sus eth occitan tau coma e’s parla ací en Comenge, era lenga ensenhada que’s noirís deras collectas hètas en Comenge e en Coserans, entà arretrobar eths mòts de tot dia ! Aqueth talhèr qu’ei un moment conviviau qu’abareja discussion, jòcs e exercicis, visitas, intervencions o autas activitats creativas que permeten de hèr chorrar eth gascon de faiçon ludica e activa, e en tot descobrir o tornar descobrir ua cultura amagada o maumiada...

Alternància entram descobèrta e explicacion dera lenga e oralitat blossa.

Animat per Matiu Fauré

Prètz : 130€/an (en baishar s’atacatz mès tard)

Organizacion : M.J.C. de Sent Gaudenç, en partenariat dambe Eth Ostau Comengés.

Contact : 05 61 94 66 45 / info@mjc-st-gaudens.org / https://www.mjc-st-gaudens.org /
mathieu.faure@ostaucomenges.org

Dimècres 21 de gèr
19h
La Cafetière

Aperò Istòria

Que mos arretrobam ara Cafetière en un ambient descontractat dambe Marc Galy e Matiu Fauré. Aqueste còp, après eths radelièrs, que vam parlar, dera navegacion pera Garona, de Bossens dinc a Bordèu, deths batèus, deths batelièrs, deths pòrts e sustot deth de Casèras.
Qui èran aqueths batelièrs ? Coma miavan ? S’èran nombroses ? Que carrejavan ? Qui èran eths clients ? Se heren fortuna ?
Se i a subjèctes que’n voleríatz parlar o que voleríatz véder abordats, ja mos ac podetz díguer.
Gratuït
Organizat pera Cafetière, en partenariat dambe Eth Ostau Comengés laguens eth projècte europenc Tramontana.

Dissabte 24 de gèr
Mediateca intercomunala
18h00

Conferéncia Istòria deth Coserans, un país pirenenc mau conegut

Ara descobèrta deth Coserans de ger, d’aué e de deman per Gérard Tougne e Jean-Paul Ferré.
Gratuït
Organizacion : > pera mediatèca Coserans-Pirenèus de Massat
Contact : 05 61 04 92 59 / mediatheque.massat@couserans-pyrenees.fr

Dimenge 1^èr de heurèr
Espaci Culturau Angonia

Iniciacion aras danças occitanas dambe Bròc e Bruch e bal dambe Eths Tabayots

14h : Iniciacion aras danças occitanas per Bròc e Bruch deth talhèr de danças de Bossens.
15 : Bal dambe Eths Tabayots.
Entrada : 6 € / vrespalh aufrit
Réservacions >> https://billetterie-angonia.mapado.com/ billetterie-angonia.mapado.com
Organizat peth Espaci Culturau Angonia

Dissabte 7 de heurèr
Sala deras hèstas
21h00

Bal tradicionau animat per Parap’Oc

Bal tradicionau animat per Parap’Oc dambe era participacion deths musicians de Bròc e bruch.
Béverder e pausa gormanda
Entrada : 8 € ( 5€ estudiants e caumaires)
Organizacion : Los Dançaires

Que mos demandan soent : "Se i a ua metòda entà aprénguer eth occitan deth Comenge e deth Coserans ?".
Ara que vos podem díguer que sí ! Eth Ostau Comengés qu’acaba de publicà’u. Aquera metòda que compren tèxtes, audiòs, exercicis (dambe correccion), leçons de gramatica, un lexic... Que i a tot çò que cau ! Ua petita mesa en boca e, après 12 leçons entà (tornar) descobrir era nòsta lenga e enfin, 12 leçons entà anar mès lonh. Peth moment, qu’ei disponibla (per 18 €) auprès deth Ostau Comengés o sus eth nòste siti
www.oralitatdegasconha.net/
Que serà lèu disponibla enas librerias e maisons dera pressa en Comenge e en Coserans.

Gascon, parla ta lenga !

En tot explorar pendent quate sègles eras arrelacions umanas, culturalas e lingüisticas entram Eth Ger de Botz e Coledons, dus amèus dera hauta vath deth Ger enes Pirenèus gascons, eth autor qu’arrevèla era polarisacion identitària d’aqueras duas comunautats re que partatjan eth madeish sistèma economic mès tanben dus dialèctes gascons en contact, eth un coseranés e eth aute comengés.
Eth amedassar meticulós deras dadas que permet ath autor de modelisar eth procèssus d’unificacion e de partatge lingüistic deths dus vilatges e de balhar-ne’n uas explicacions.
Aumentada per nòtas ineditas, entrevistas, fotòs e cartas, aquera tèsi d’Estat sostenguda en 1975 ara Universitat de Tolosa qu’ei un modèla en aqueth domèni. Aqueth troçet de món qu’ei era hauta vath deth Ger que crea un efèt de lópia sus era dimension universala deras petitas comunautats umanas particularisadas peras suas variacions dialectalas.

Responsables scientifics : Frédéric Dinguirard, Guylaine Brun-Trigaud, Pierre Escudé

QUE’S TROBERÀ LÈU ENAS LIBRERIAS

A cada mes un instrument de musica acompanhat de ua fotò e de ua fichaque presentan eth instrument, en occitan e en francés. Cada un qu’ei illustrat per un dessenh deths escolans deras escòlas deth Comenge de Haut, 12 dessnhs -12 escòlas.
Que bota tanben ath aunor eths artesans e deths factors que hèn aqueres cap-d’òbras. Que i troberatz imatges e aires deth Coserans, deras Lanas, de Bigòrra, dera Val d’Aran, d’Aragon de Haut.
Un QrCòdi que vos balherà accès a un fichièr videò o audiò consacrat ath instrument deth mes.

Realizat pera Pastorala.